San Jose komentua: Zumaiako historiaren txoko ezkutua

Harresien artean dagoen eraikin honek Zumaiaren historiaren zati bat gordetzen du, eta haren jatorria Frantziska Labaienekin lotuta dago. Baina haren historia ulertzeko, lehenago aita Juan Labaien ezagutu behar da.

Juan Labaienek Indietako Karrera egin ondoren, Zumaiara itzuli zen 1583an. Bertan, ontzigintzan jardun zuen, eta Eskazabelgo ontziolan, besteak beste, 500 tonako San Miguel itsasontzia eraiki zuen. Zumaiako gobernuan ere zeregin nabarmena izan zuen, eta 1584 eta 1597 artean hainbat agintaldi izan zituen zinegotzi gisa.

Juan Labaienen alaba bakarra izan zen Frantziska Labaien. Aitak utzitako ondareari beste dimentsio bat eman zion: 1614an, Karmeldar Oinutsen ordenako Gipuzkoako lehen monasterioa sortu zuen Zumaian.

Horren aurretik, 1609an, Labaienek bere dorretxea karmeldarren komunitateari eskaintzea erabakia zuen. Horrela sortu zen Santa Teresaren erreformari jarraitzen zion komentua. Emakume batek duela lau mende hartutako erabaki hark Zumaiako ondarean arrasto nabarmena utzi zuen, eta dorretxea komentua bilakatu zen.

Komentuaren jatorria, beraz, Labaienen dorretxean dago. Eraikinaren soiltasunak karmeldarren bizimoduaren austeritatea gogorarazten du, eta haren hormek komunitatearen bizitzaren lekuko izan dira mendeetan zehar.

Frantziska Labaienen izenak, gainera, bizirik jarraitzen du gaur egun ere: komentuko aretoetako batek haren izena darama, Frantziska Labaien aretoak.

Komentuak, baina, erabilera berria hartu du denborarekin. Gaur egun Kultur Topagunea da, eta herriko kultur eragileek, sortzaileek eta taldeek erabiltzen dute hitzaldiak, bilerak eta bestelako jarduerak egiteko.

Eraikinaren kanpoaldean ere badago ezagutzeko moduko txoko bat: lorategia. Harresien artean kokatuta, Zumaiako Alde Zaharreko berdegune berezienetako bat da. Historian zehar, fruta-arbolak eta baratzeak izan ditu, eta Santiago Apostoluari eskainitako otoitz-gunea ere bertan dago.

2026an lorategia berritu eta herritarrentzat ireki zuen Udalak. Ordutik, Alde Zaharraren barruan atseden hartzeko beste espazio bat eskaintzen du, eraikin historikoaren inguruan.

Zumaia ezagutzeko beste modu bat

Zumaiaz hitz egitean, flyscha, itsasoa eta hondartzak etortzen zaizkigu lehenik burura. Baina herriaren ondarea ez dago kostaldean bakarrik. Alde Zaharreko kaleetan ere badaude urteetako istorioak gordetzen dituzten eraikinak eta txokoak.

San Jose komentua da horren adibide. Alde Zaharrean barrena paseatzean, San Pedro elizaren, dorretxeen eta beste ondare-elementuen artean aurkituko duzu. Eta bertan, eraikin historiko baten barruan, Zumaiaren beste ertz bat ezagutzeko aukera izango duzu: historia, kultura eta lasaitasuna leku berean.

Beraz, Zumaiako Alde Zaharrean barrena ibiliz gero, merezi du komentuan geldialdi bat egitea. Harresien artean, herriaren historiari lotutako eraikin bat eta gaur egungo kulturarako erabiltzen den espazioa aurkituko dituzu.